Συνέντευξη στην Σπυροπούλου Κατερίνα
Ο Ιανουάριος μας σύστησε ένα ποίημα λιτό και ουσιαστικό. Το «Πώς γράφεται το Χαμόγελο;» φωτίζει την αξία της απλότητας και της αλήθειας, υπενθυμίζοντας πως τα πιο σημαντικά συχνά λέγονται χωρίς περίσσεια λέξεων. Σε αυτή τη συζήτηση, η ποιήτρια μιλά για τη γραφή, το βίωμα και όσα δεν χρειάζονται εξηγήσεις για να γίνουν αισθητά.
Σχετικά με την ποιήτρια
Η Σταυροπούλου Αριστέα γεννήθηκε στην Αθήνα και δραστηριοποιείται στον χώρο της γραφής και της επικοινωνίας. Με σπουδές στα ΜΜΕ και πολυετή πορεία στη δημοσιογραφία, σήμερα ασχολείται με την επιμέλεια βιβλίων, τη ραδιοφωνική παραγωγή και τη δημιουργική γραφή. Η γραφή της αντλεί έμπνευση από την καθημερινότητα και την προσωπική εμπειρία.
Το «χαμόγελο» στο ποίημα γράφεται με έναν πολύ συγκεκριμένο τρόπο. Ήταν από την αρχή έτσι ή το βρήκατε στην πορεία;
Η υπέροχη γλώσσα μας ορίζει πολύ συγκεκριμένα την γραφή τού «χαμόγελου», αλλά –για μένα κι όσα θέλησα να μεταδώσω μέσα από το εν λόγω κείμενο– αυτή η γραφή ήταν μόνο η αφορμή, ένα εφαλτήριο για να μιλήσω για την απλότητα, την καθαρότητα, την αλήθεια και την ομορφιά στο συναίσθημα, που αξίζει να αναζητά κανείς, χωρίς φτιασιδώματα.
Η επιλογή του «ενός λάμδα» μοιάζει απλή, αλλά κουβαλά μια θέση. Είναι για εσάς περισσότερο γλωσσική, αισθητική ή υπαρξιακή;
Όπως περιέγραψα και πριν, ξεκινά από τους γλωσσικούς κανόνες και την οριοθέτηση που εκείνοι θέτουν, δηλαδή από την ορθογραφία, ακόμα και σαν εικόνα: «ένα λάμδα από όπου το χαμόγελο κρατιέται στα χείλη». Ωστόσο –καθώς για μένα οι λέξεις πάντοτε ήταν και είναι πολύ περισσότερα από «γράμματα σε σειρά»– η αναζήτηση στον τρόπο και τη φιλοσοφία ζωής είναι αναπόφευκτη. Το χαμόγελο, όσο απλό κι αν ακούγεται, όσο απλά κι αν γράφεται, είναι μία πράξη τόσο πηγαία όσο και συνειδητή, είναι επιλογή προσωπική και καίρια, για τον εαυτό μας και τους άλλους γύρω μας, μία στάση ύπαρξης στην καθημερινότητά μας.
Στο ποίημα, η αλήθεια και η αγάπη δεν εξηγούνται, σχεδόν αφήνονται να υπάρξουν. Είναι κάτι που πιστεύετε και έξω από τη γραφή;
Ω, ναι… Και οι δύο αυτές έννοιες είναι τόσο ευρείες, μα και ορισμένες, τόσο απόλυτες και μαζί πολύπλευρες, τόσο ατομικές και πανανθρώπινες, τόσο προσωπικές και συλλογικές την ίδια στιγμή, που τα εμπεριέχουν όλα και ταυτοχρόνως, όσο κι αν προσπαθεί κανείς να τις ερμηνεύσει ή να τις ορίσει αυστηρά, πάντα κάτι θα μένει εκτός, πάντα κάτι δεν θα έχει χωρέσει. Κι αυτό ισχύει παρόλο που, όπως το χαμόγελο, έτσι και αυτές ως έννοιες είναι ολιγαρκείς στην ουσία τους. Σαφώς, δεν είναι άσκοπο να προσπαθεί κάποιος να εξηγήσει την αλήθεια ή την αγάπη, απλώς κατά την ταπεινή μου άποψη δεν θα πρέπει ποτέ να εγκλωβίσει κάποια από τις δύο σε στενά όρια, σε καλούπια ή «χρυσά κλουβιά». Όπως κι εμείς, έτσι κι αυτές χρειάζονται να απλώνονται, να ανασαίνουν, να εξελίσσονται, να δυναμώνουν με ελευθερία.
Υπάρχει μια αίσθηση προφορικότητας, σαν κάποιος να το λέει χαμηλόφωνα. Έχει επηρεάσει η σχέση σας με το ραδιόφωνο τον τρόπο που γράφετε;
Δεν το είχα σκεφτεί ποτέ αυτό έως σήμερα… Ευχαριστώ θερμά για αυτήν την οπτική που μου προσφέρατε! Η αλήθεια είναι ότι, είτε πρόκειται για κείμενα δικά μου είτε για κείμενα και ποιήματα άλλων που με αγγίζουν, μου αρέσει να τα ακούω να αρθρώνονται στον αέρα, να βγαίνουν απαλά ως ήχοι από τα χείλη και να ταξιδεύουν στην ατμόσφαιρα και ίσως, πού και πού, να φτάνουν αρχικά στα αφτιά κι έπειτα στην καρδιά κάποιου άλλου. Δεν είναι τυχαίο ότι και ως ραδιοφωνική παραγωγός δίνω μεγάλη σημασία στον στίχο και συχνά ξεχωρίζω και στέκομαι σε συγκεκριμένα λόγια τραγουδιών, επαναλαμβάνοντάς τα, αργά και με ψυχή. Πράγματι, λοιπόν, όταν γράφω τέτοιου είδους κείμενα, σαν το «Πώς γράφεται το χαμόγελο;», τα διαβάζω χαμηλόφωνα όταν πιστεύω ότι έχουν ολοκληρωθεί και δείχνω εμπιστοσύνη στο πώς θα νιώσει και θα αντιδράσει το ίδιο μου το σώμα σε αυτήν την πρώτη ανάγνωση. Αυτό, υποθέτω, ότι έχει πράγματι κάτι το ραδιοφωνικό….
Ποια ήταν η πρώτη εικόνα ή σκέψη που άνοιξε αυτό το ποίημα;;
Δεν μπορώ να πω ότι για το συγκεκριμένο κείμενο θυμάμαι μία μεμονωμένη εικόνα ή σκέψη που το γέννησε, όπως θυμάμαι πολύ συγκεκριμένα για κάποια άλλα γραπτά μου. Αυτό, όμως, που ξέρω είναι ότι δημιουργήθηκε το 2018, σε μία φάση μικρής επανεκκίνησης και εμπεριείχε μία προσπάθεια υπενθύμισης –πρώτα προς τον εαυτό μου– στόχων και αξιών οι οποίες έχουν να κάνουν με το φως στη ζωή μας..
Τι κρατάτε σταθερό μέσα σας, μέσα σε μια καθημερινότητα που αλλάζει συνεχώς;
Την αγάπη για τους ανθρώπους. Χωρίς καμία αμφιβολία, αυτό. Ειλικρινά, δεν έχω κάτι πιο σταθερό και απόλυτο για να κρατώ και να κρατιέμαι, σε έναν κόσμο που μας καλεί, μας ωθεί συνεχώς προς το αντίθετο. Και μιλώ για αγάπη όχι μόνο για τους δικούς μου ανθρώπους, για τους οποίους είμαι ευγνώμων, αλλά για τη βαθιά αγάπη προς τον άνθρωπο και όλα τα όμορφα που είναι και μπορεί, για τη χαρά που παίρνω από τη χαρά των ανθρώπων, ακόμα και αγνώστων σε μένα. Αν ποτέ χάσω αυτό, θα έχω χάσει την Αριστέα.
Η επαφή σας με τη δημοσιογραφία, που συχνά ζητά σαφήνεια και ακρίβεια, επηρεάζει ή συγκρούεται με την ποίηση;
Θα μπορούσε να είναι συγκρουσιακή αυτή η σχέση, όντως. Ωστόσο, τουλάχιστον στη δική μου περίπτωση, επειδή πάντοτε προσπαθούσα να βάζω ακόμα και στο δημοσιογραφικό μου έργο ένα κομμάτι δημιουργικότητας και πνευματικότητας, στοιχεία ζωτικής σημασίας για μένα, δεν ένιωσα ποτέ ιδιαίτερα κάποια τέτοια σύγκρουση. Νομίζω δηλαδή ότι, όσο παράξενο ίσως να φανεί αυτό, μέσα στα χρόνια περισσότερο έχω φέρει την ποιητική μου πλευρά στη δημοσιογραφική, παρά το αντίθετο. Από εκεί και πέρα, η ελευθερία και φαντασία της λογοτεχνικής και ποιητικής γραφής, ιδίως από όταν την και με κατάλαβα πιο πολύ, ισορροπεί για μένα οποιαδήποτε ανάγκη σαφήνειας ή ακρίβειας που εκπορεύεται από το άλλο είδος γραψίματος που κλήθηκα κατά καιρούς να υπηρετήσω.
Υπάρχει κάτι που καταλάβατε για τον εαυτό σας γράφοντας αυτό το ποίημα και δεν το γνωρίζατε πριν;
Το «Πώς γράφεται το χαμόγελο;» γράφτηκε σε μία περίοδο κατά την οποία είχα αρχίσει να επανεφευρίσκω ή, ενδεχομένως, να ανακαλύπτω τον «συγγραφικό εαυτό μου», δίνοντάς μου το ελεύθερο να εκφράζομαι χωρίς νόρμες και περιορισμούς που είχα παλιότερα. Είχα αρχίσει πια να γράφω περισσότερο με ένστικτο και δείχνοντας απλοχεριά και προς αυτά που ποθεί να βγάλει προς τα έξω η ψυχή μου και προς τον τρόπο για να τα βγάλει. Είχα ανάγκη να κάνω κάτι τέτοιο και συνειδητοποίησα ότι μάλλον μου ταιριάζει, καθώς χάρη σε αυτό γεύτηκα και γεύομαι πρωτόγνωρες δέσμες φωτός, που διαπερνούν τις ρωγμές μου και από έξω προς τα μέσα και το αντίστροφο…
Ο τρόπος με τον οποίο λαμβάνει και κατανοεί ο καθένας ένα κείμενο, ειδικά λογοτεχνικό, είναι διαφορετικός κι αυτό αποτελεί κομμάτι τής μαγείας που έχουν η γραφή και η ανάγνωση. Για μένα το ξεχωριστό με το συγκεκριμένο κείμενό μου είναι ότι από την πρώτη στιγμή έδειξε ότι αγγίζει αρκετούς και διαφορετικούς ανθρώπους. Επιτρέψτε μου να μοιραστώ μαζί σας κάτι που δεν έχω πει ξανά… Έτυχε να στείλω πριν από πολύ καιρό το «Πώς γράφεται το χαμόγελο;» σε έναν διαδικτυακό φίλο μου που είναι από το Μπαγκλαντές και ζει εκεί. Ο ίδιος δεν γνωρίζει καθόλου ελληνικά και, φυσικά, χρειάστηκε να το διαβάσει σε μετάφραση. Τα συναισθήματα που του δημιουργήθηκαν και τα οποία μου περιέγραψε ήταν παρόμοια με όσα μου είχαν εκφράσει Έλληνες φίλοι μου διαβάζοντας το ίδιο κείμενο. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι αυτοί οι άνθρωποι ένιωσαν ή κατάλαβαν ακριβώς το ίδιο, όμως οι ίδιες εικόνες, το ίδιο θέμα, τα ίδια νοήματα όπως τα ακούμπησα και τα κατέθεσα με την πένα μου δημιούργησαν αισθήματα ζεστασιάς, ανθρωπιάς και, τελικά, χαμόγελο σε διαφορετικές ψυχές· αυτό είναι πολύτιμο. Θα τολμούσα, λοιπόν, να πω ότι το κείμενο είναι ίδιο και αλλιώτικο, καθώς ξαναγεννιέται σε κάθε ανάγνωση, αλλά την ίδια ώρα διατηρεί –και μάλλον πετυχαίνει– τον σκοπό για τον οποίο γράφτηκε εξαρχής
Με συγκινεί πολύ αυτή η σκέψη… Είθε να είναι μια στιγμή κατά την οποία, παρά την όποια τρικυμία κι αν τυχόν έχει το μυαλό και η καρδιά του, το πλάσμα αυτό θα αφήσει τα απλά λόγια μου να περάσουν μέσα του με φως, γεννώντας όποιο συναίσθημα έχει ανάγκη στο τώρα του.
Μοιραστείτε μαζί μας ένα δικό σας ποίημα…
Μοιράζομαι μαζί σας το πιο πρόσφατο γραπτό μου, θεωρώντας ότι είναι τόσο επίκαιρο όσο και απολύτως διαχρονικό… Και με αυτό σας ευχαριστώ από καρδιάς!
«ΑΝΟΙΞΗ»
Τι θαυμάζεις;
Τις μικρές κάμπιες, που μπαίνουν σε απόλυτη σειρά και προαναγγέλλουν την άνοιξη.
Ξέρεις ότι πολλοί άνθρωποι τις πατούν;
Ναι, το ξέρω· τότε είναι που η άνοιξη αργεί, ακόμα κι όταν έχει ήδη έρθει.
🌹 🌹 🌹
💠 Το Fruitful Writing είναι ένας ανεξάρτητος, μη εμπορικός χώρος. Κάθε ποίημα εδώ δημοσιεύεται με αγάπη, φροντίδα και προσωπικό κόστος – σε χρόνο, σκέψη και δημιουργική ενέργεια. Αν βρίσκεις αξία σε αυτό που διαβάζεις, μπορείς να το δείξεις απλά: με ένα like ή με μια κοινοποίηση. Κάθε στήριξη είναι μια ανάσα συνέχειας.
Fruitful Writing 