Συνέντευξη στην Σπυροπούλου Κατερίνα
Στο Fruitful Writing | Γόνιμη Γραφή, ο Απρίλιος του 2026 είχε τη γεύση μιας παράδοξης αποκάλυψης. Το ποίημα «Γελωτοποιός» της Ελευθερίας Ζέλκα δεν ήρθε για να ωραιοποιήσει το βλέμμα μας, αλλά για να το στρέψει προς το μέρος εκείνο όπου η φθορά συνομιλεί με την ομορφιά και ο θάνατος παίρνει τη μορφή ενός ειρωνικού σκηνοθέτη. Με μια γραφή αιχμηρή, σχεδόν χειρουργική, η ποιήτρια μάς ξεναγεί σε ένα υπνοβάτημα όπου τα όνειρα γίνονται σκηνικά και η ζωή μια σελίδα που μόλις αρχίσαμε να ξεφυλλίζουμε.
Στη συνομιλία που ακολουθεί, η Ελευθερία Ζέλκα ξεδιπλώνει το νήμα του «Γελωτοποιού» και μας προσκαλεί να κοιτάξουμε κατάματα το παράδοξο της ύπαρξης. Δεν πρόκειται για μια συζήτηση περί λογοτεχνίας, αλλά για μια κατάθεση ψυχής πάνω στο τι σημαίνει να είσαι παρών, να αρνείσαι να υπνοβατείς και να αποδέχεσαι πως η ομορφιά –ακόμα κι αν μοιάζει με σάπιο δόντι– είναι το μόνο που μας απομένει για να κρατηθούμε στη ζωή.
Σχετικά με την ποιήτρια
Η Ελευθερία Ζέλκα, με ρίζες από τη Μακεδονία και τη Θράκη, μεγάλωσε στην Αθήνα, σπούδασε Παιδαγωγικά στη Θεσσαλονίκη και εργάστηκε ως δασκάλα σε διάφορες γωνιές της Ελλάδας, με τελικό σταθμό την Πάρο όπου πλέον κατοικεί με την οικογένειά της. Η Ποίηση αποτελούσε ανέκαθεν για την ίδια μια εγγενή ανάγκη έκφρασης, μάθησης και ψυχικής κάθαρσης, ωστόσο η απόφαση να μοιραστεί δημόσια τον εσωτερικό της κόσμο υλοποιήθηκε πρόσφατα· μια στροφή προς την εξωστρέφεια που αποτυπώνεται πλέον μέσα από διακρίσεις, συμμετοχές σε λογοτεχνικά περιοδικά και την έκδοση τριών ποιητικών συλλογών.
1. Το ποίημά σας ξεκινά με μια σειρά από παράδοξες εικόνες: ένα «τυρί» που θυμίζει σάπιο δόντι και ένα «σφυρί» που χτυπά τις ανάσες. Πώς αποφασίσατε να χρησιμοποιήσετε τόσο σκληρές, σχεδόν οργανικές παρομοιώσεις για να περιγράψετε την εμπειρία της ζωής;
Το τυρί είναι κάτι νόστιμο, που όμως μπορεί να σημαίνει και μια επικίνδυνη παγίδα. Το σφυρί είναι κάτι χρήσιμο, που όμως μπορεί να το εκμεταλλευτεί κάποιος σαν όπλο καταστροφής. Με αυτούς τους στίχους ήθελα να μιλήσω για την υποκειμενικότητα ή το διπλό πρόσωπο της “ομορφιάς” και τις παγίδες που κρύβει στη ζωή μας.
Η συγγραφή και η χρήση εικόνων συνήθως δεν είναι μια ώριμη απόφαση για μένα. Όλα αυτά αναβλύζουν αυθόρμητα από μέσα μου αντλώντας στοιχεία από την καθημερινότητα.
2. Ο «Γελωτοποιός Θάνατος» είναι μια κεντρική φιγούρα στο ποίημά σας. Είναι ο θάνατος για εσάς ένας παίκτης που μας διασκεδάζει με τα όνειρά μας ή ένας σκηνοθέτης που καθορίζει το πεπρωμένο μας;
Ο θάνατος είναι μια φιγούρα που τριγυρνάει αδιάκοπα ανάμεσά μας. Τον ονόμασα γελωτοποιό ειρωνικά, επειδή γελάμε πικρά εξαιτίας των ανατροπών που φέρνει αυτός στη ζωή μας και στη νοοτροπία μας, αφού όλα τα μεγάλα μας δήθεν προβλήματα φαίνονται τελικά τόσο ασήμαντα με την εμφάνισή του.
3. Γράφετε «Παράξενοι καιροί και τους αρνήθηκα». Πόσο δύσκολη είναι η άρνηση απέναντι σε μια πραγματικότητα που μας πιέζει να είμαστε διαρκώς «λειτουργικοί» και «ευτυχισμένοι»;
Η άρνηση ίσως να μην φαίνεται εξωτερικά. Όλοι έχουμε μάθει να βάζουμε μια μάσκα κατάλληλη και να πορευόμαστε όπως όπως. Εσωτερικά όμως, όταν οι πόρτες κλείνουν κι ο καθένας πέφτει στο κρεβάτι του να κοιμηθεί, η άρνηση είναι εκεί κάτω από το μαξιλάρι. Στον γεμάτο άπλυτα πιάτα νεροχύτη. Στα ρούχα που περιμένουν να απλωθούν. Στις σιωπές ανάμεσα σε δύο αγαπημένα πρόσωπα. Στα ποιήματα που βγαίνουν από το συρτάρι.
4. Το ποίημα κάνει λόγο για «υπνοβάτημα πλάι στους θησαυρούς». Υπάρχει ο κίνδυνος να περνάμε από τη ζωή χωρίς πραγματικά να τη βιώνουμε, παρασυρόμενοι από τις ψευδαισθήσεις του Γελωτοποιού;
Περνάμε από τη ζωή χωρίς να τη βιώνουμε, παρασυρόμενοι από τις ψεύτικες ομορφιές και τις παγίδες μιας ανώφελης “ευτυχίας”. Δεχόμαστε τα πρότυπα που μας λανσάρουν και δημιουργούμε οι ίδιοι ψευδαισθήσεις. Ο Γελωτοποιός ακροβατεί ανάμεσα σε δύο σκοπούς: να μας αφυπνίσει και να μας δείξει πόσο φαιδρά είναι όλα αυτά στα οποία επενδύουμε.
5. «Κι ας υπνοβάτησα πλάι στους θησαυρούς τους». Ποιοι είναι για εσάς οι πραγματικοί «θησαυροί» που κινδυνεύουμε να προσπεράσουμε;
Εδώ οι θησαυροί σαν λέξη πάλι με μια δόση πικρίας εννοούνται. Αφού “Ήτανε όνειρα κι αυτοί”, είτε αληθινούς είτε όχι τους κυβερνά ο θάνατος, που έχει πάντα τον τελευταίο λόγο.
Φυσικά βέβαια, κινδυνεύουμε να προσπεράσουμε πραγματικούς θησαυρούς, όπως η αγάπη για τους συνανθρώπους και η προσφορά, η απλότητα και η χαρά στα μικρά καθημερινά πράγματα.
6. Η πράξη της γραφής για εσάς, ως παιδαγωγού, λειτουργεί ως ένα παράλληλο «σχολείο» όπου διδάσκετε ή διδάσκεστε;
Και τα δύο αυτά, αλλά πολύ περισσότερο το δεύτερο. Συχνά διακρίνω κι εγώ έναν διδακτικό τόνο σε αρκετά από τα ποιήματά μου. Όμως, είμαι συνήθως η πρώτη, αν όχι και η μόνη, μαθήτριά τους.
7. Μεταξύ των συλλογών σας υπάρχει και η ενασχόληση με τα «Λίμερικ» και τα «Χαϊκού». Τι σας προσφέρει η αυστηρή δομή αυτών των ειδών που δεν βρίσκετε στον ελεύθερο στίχο;
Η αυστηρή δομή αυτών των ειδών – η ομοιοκαταληξίες ή ο αριθμός των συλλαβών και των στίχων – είναι για μένα μία πρόκληση. Πολύ περισσότερο όταν καλούμαι να αποτυπώσω μια ιδέα, ένα νόημα αλλά και ένα συναίσθημα μέσα σε λίγους στίχους. Προσπαθείς να δημιουργήσεις συγκίνηση ή χιούμορ μέσα από τη λιτότητα και τη λακωνικότητα σε αυτά κι αυτό είναι μεγάλη ίντριγκα για μένα.
8. Η Πάρος, ένας τόπος με έντονο φως και θάλασσα, φιλοξενεί μια ποιήτρια που γράφει για το σκοτεινό και το υπνοβατικό. Πώς συνυπάρχουν αυτά τα δύο αντίθετα στη δική σας καθημερινότητα;
Με τον ίδιο τρόπο που συνυπάρχει και η εξής μεγάλη αντίθεση στη ζωή των περισσότερων Ελλήνων ή και όλων των ανθρώπων. Ζούμε με μια πανέμορφη χώρα, αλλά δεν μπορούμε να ευχαριστηθούμε τη ζωή σ’ αυτήν, εξαιτίας του κράτους που μας τη δυσκολεύει με κάθε τρόπο. Ζούμε σ’ έναν συγκλονιστικά όμορφο πλανήτη, αλλά τον καταστρέφουμε αυτόν και τους συνανθρώπους μας με την αδιαφορία, την κακή νοοτροπία, την εκμετάλλευση, την αδικία και τους πολέμους που αφήνουμε να γίνονται ακόμα μπροστά στα μάτια μας και των παιδιών μας. Εγώ τουλάχιστον δεν μπορώ να απολαύσω ανεμπόδιστα το φως και τη θάλασσα της Πάρου, όταν συμβαίνουν γύρω μου τόσο τραγικά γεγονότα.
9. Το κλείσιμο με τη «σελίδα 21» αφήνει μια αίσθηση ημιτελούς ιστορίας. Πώς νιώθετε για τη δική σας ποιητική πορεία μέχρι στιγμής και τι περιμένετε από τις επόμενες «σελίδες»;
Η σελίδα 21 είναι του μαθήματος της ζωής. Όχι της ποιητικής μου πορείας. Και στις δύο νιώθω ακόμα αρχάρια. Περιμένω βέβαια να βελτιωθώ και να προσφέρω με κάποιον τρόπο μέσω των ποιημάτων μου. Το υστερόγραφο αυτό προέκυψε σαν ευχαριστήριο σχόλιο στην έμπνευση που πήρα διαβάζοντας την ποιητική συλλογή μιας φίλης μου (Μ. Καστελλάνου). Βρισκόμουν στην σελίδα 21 όταν άφησα το βιβλίο για να κάνω κάτι άλλο και μου ήρθε το ποίημα.
10. Τι θα θέλατε να αποκομίσει ο αναγνώστης που έρχεται αντιμέτωπος με αυτόν τον «Γελωτοποιό»;
Ο καθένας μπορεί να μεταφράσει το ποίημα όπως θέλει. Μου φτάνει αν βρει ο αναγνώστης ένα οποιοδήποτε νόημα, που να “μιλάει” στον ίδιο.
Μοιραστείτε μαζί μας ένα δικό σας ποίημα ή λίγους στίχους που σας εκφράζουν αυτή την περίοδο.
Ένα μικρό ποιηματάκι άτιτλο, φτιαγμένο σαν άσκηση από τη σελίδα της Ποιητικής Έλξης, που μιλάει γι’ αυτήν ακριβώς την έγνοια που δεν μ’ αφήνει να αφεθώ μόνο στις όποιες χαρές της ζωής:
Αργά το βράδυ
όταν κλείνει το παράθυρο της Έγνοιας
η Μνήμη έρχεται ξυπόλυτη
Σαν αναπάντεχη βροχή
πνίγει στη λάσπη
τη Βολή μου
Σας ευχαριστώ πολύ.
🌹 🌹 🌹
💠 Το Fruitful Writing είναι ένας ανεξάρτητος, μη εμπορικός χώρος. Κάθε ποίημα εδώ δημοσιεύεται με αγάπη, φροντίδα και προσωπικό κόστος – σε χρόνο, σκέψη και δημιουργική ενέργεια. Αν βρίσκεις αξία σε αυτό που διαβάζεις, μπορείς να το δείξεις απλά: με ένα like ή με μια κοινοποίηση. Κάθε στήριξη είναι μια ανάσα συνέχειας.